काठमाडौं/असाेज २४ गते। नर्वेजियन नोबेल समितिले सन् २०२६ को नोबेल शान्ति पुरस्कार नाभानेथम “नाभी” पिल्लेलाई प्रदान गरे पछि अहिले उनी चर्चमा छिन् ।
ओस्लोमा शुक्रबार गरिएको १२५औँ नोबेल शान्ति पुरस्कारसम्बन्धी घोषणामा, शान्ति र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको प्रवर्द्धनमा पुर्याएको योगदानका लागि दक्षिण अफ्रिकी कानुनविद् पिल्लेलाई यो पुरस्कार प्रदान गरिने उल्लेख गरिसकेकाे छ।
समितिले एक विज्ञप्तिमा जनाएअनुसार, संयुक्त राष्ट्रसंघकी मानव अधिकारसम्बन्धी पूर्व उच्चायुक्त पिल्ले युद्ध अपराध, मानवता विरुद्धका अपराध र नरसंहारका घटनामा कानुनी कारबाही सुनिश्चित गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्।
“लामो समययता विश्वले नदेखेको मात्रामा युद्ध र द्वन्द्वहरू बढिरहेको र अस्तित्वकै लागि चुनौती खडा भएको यस घडीमा, अन्तर्राष्ट्रिय कानुन अब शान्ति र सुरक्षाको लागि केवल एक सहायक तत्व मात्र रहेन; यो एक अपरिहार्य आवश्यकता बनेको छ,” विज्ञप्तिमा भनिएको छ।
समितिका अध्यक्ष जोर्गेन वाट्ने फ्राइडनेसले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी प्रणाली “अत्यधिक दबाब” मा रहेको र यसका संस्थाहरू “आक्रमणको निसानामा” रहेको बताए। उनले अगाडि भने, “न्यायाधीशहरू नै हुन्, जसले सुव्यवस्था र अराजकताबीचको झिनो रेखाको रक्षा गर्छन्।”
भारतीय तमिल मूलकी दक्षिण अफ्रिकी नागरिक, ८५ वर्षीया पिल्ले सन् १९६७ मा तत्कालीन नताल प्रान्तमा कानुन व्यवसाय सुरु गर्ने पहिलो महिला थिइन्। उनी शान्ति पुरस्कार विजेता नेल्सन मण्डेला तथा रङ्गभेद विरोधी अन्य अभियानकर्मीहरूको पक्षमा बहस गर्ने वकिल थिइन् र दक्षिण अफ्रिकाको उच्च अदालतमा सेवा गर्ने पहिलो अश्वेत महिला पनि थिइन्।
त्यसपछि उनले रुवान्डाका लागि अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी न्यायाधिकरण र अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालतमा तथा संयुक्त राष्ट्रसंघको मानव अधिकार प्रमुखका रूपमा समेत सेवा गरिन्।
रुवान्डा न्यायाधिकरणमा रहँदा बलात्कार र यौन हिंसालाई मानवता विरुद्धको अपराध तथा नरसंहार मान्न सकिन्छ भनी स्थापित गर्न उनले खेलेको भूमिकालाई समितिले विशेष रूपमा उल्लेख गरेको छ।
पिल्लेले कब्जा गरिएको प्यालेस्टिनी भूभागसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसंघको स्वतन्त्र अन्तर्राष्ट्रिय जाँच आयोगको अध्यक्षता गरेकी थिइन्; उक्त आयोगले गत वर्ष इजरायलले गाजामा नरसंहार गरेको निष्कर्ष निकालेको थियो।
संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा प्रस्तुतीकरण दिँदै उनले भनेकी थिइन्, “हामीले यो निष्कर्ष निकाल्यौं कि गाजाका प्यालेस्टिनीहरूलाई समाप्त पार्ने विशेष उद्देश्यका साथ गाजामा नरसंहारका चारवटा कार्यहरू गरेकोमा इजरायल राज्य जिम्मेवार छ।” आयोगको निष्कर्षमा इजरायलका राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री र पूर्व रक्षामन्त्रीले नरसंहार गर्नका लागि “उक्साएको” कुरा उल्लेख थियो।
पिल्ले हाल अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयमा रोहिंज्याहरू विरुद्ध नरसंहार गरेको आरोप लागेको म्यानमारसम्बन्धी मुद्दा हेर्ने न्यायाधीशहरूको टोलीमा पनि छिन्। स्वीडेनको उपसाला विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ता अशोक स्वेनले भने कि यो पुरस्कारले धरातलीय स्तरमा कुनै ठोस परिवर्तन नल्याए पनि वर्तमान परिस्थितिमा पिल्लेलाई दिइएको यो पुरस्कारको सन्देश निकै महत्त्वपूर्ण छ।
“अन्तर्राष्ट्रिय कानुन, कहिल्यै पनि पूर्ण थिएन, तर कम्तीमा केही नियमहरू त थिए। अहिले यो अवस्था ‘जसको लाठी उसको भैंसी’ (जसले जे गरे पनि हुने) जस्तो बनेको छ र सबैले यसको व्याख्या आफूखुसी गर्छन्,” उनले अल जजीरालाई भने, “पछिल्लो आधा शताब्दीमा हामीले विश्वमा यति धेरै द्वन्द्वहरू देखेका छैनौं।”
यो पुरस्कारको घोषणाबारे प्रतिक्रिया दिँदै पिल्लेले सुरुमा आफूलाई यो कुनै ठट्टा हो कि जस्तो लागेको बताइन्। “एक वकिल र न्यायाधीशको हैसियतले, म अझै पनि यसको पुष्टि गर्न चाहन्छु,” उनले भनिन्।
“मैले गरेको पछिल्लो काम भनेको गाजासम्बन्धी प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्नु हो, जसमा त्यहाँ भइरहेको घटनालाई ‘नरसंहार’ को संज्ञा दिइएको छ,” उनले थपिन्, “त्यस प्रतिवेदन प्रतिको एउटा मुख्य प्रतिक्रिया भनेको मेरो साहसको कदर गरिनु हो। र म कति आश्चर्यचकित भएँ होला, तपाईं कल्पना गर्न सक्नुहुन्छ। सत्य बोल्नका लागि किन साहसको आवश्यकता पर्छ र?”
१ करोड २० लाख स्विडिस क्रोनर (१२ लाख अमेरिकी डलर) बराबरको यो पुरस्कार ओस्लोमा डिसेम्बर १० का दिन प्रदान गरिनेछ। यो मिति स्विडिस उद्योगपति अल्फ्रेड नोबेलको निधनको वार्षिकी हो, जसले सन् १८९५ को आफ्नो वसीयतमा यी पुरस्कारहरूको स्थापना गरेका थिए।
यसै साताको सुरुमा चिकित्सा, भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र र साहित्य विधाका लागि अन्य चार पुरस्कारहरूको घोषणा गरिएको थियो।
नोबेल समितिले यस वर्षको शान्ति पुरस्कारका लागि २८७ जना उम्मेदवारहरूको मनोनयन प्राप्त गरेको थियो। अन्य दाबेदारहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसन, सुडानका आपतकालीन टोलीहरू, युक्रेनमा बालबालिकाको पक्षमा वकालत गर्नेहरू र दुईवटा प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय अदालतहरू समावेश थिए।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले लामो समयदेखि यो पुरस्कारको चाहना राख्दै आएका छन् र इरानविरुद्ध जारी अमेरिकी-इजरायली द्वन्द्व सुरु गरे पनि आफू यसको हकदार रहेको बारम्बार बताउँदै आएका छन्। गत वर्षकी विजेता, भेनेजुएलाकी विपक्षी नेतृ मारिया कोरिना माचाडोले जनवरीमा अमेरिकाले पूर्वराष्ट्रपति निकोलस मादुरोलाई सत्ताच्युत गरेपछि आफ्नो पदक ट्रम्पलाई सुम्पिएकी थिइन्। पिल्लेले ठट्टा गर्दै आफूले यो पुरस्कार अमेरिकी नेतासँग बाँड्न सक्ने बताइन्।
पुरस्कारको घोषणापछि ताली बजाइँदै गरेको दृश्य समेटिएको र एम्नेस्टी इन्टरनेसनलका महासचिवले सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गरेको भिडियोमा उनले भनिन्, “यदि तपाईंहरूले अलिकति बढी ताली बजाउनुभयो भने म यो पुरस्कार ट्रम्पसँग बाँड्न सक्छु।”
Discussion about this post