माछामा भेटियो दुर्लभ क्यान्सर, त्यो पनि सर्ने खालको, बैज्ञानिक नै चकित

काठमाडौं/ साउन १२ गते। क्यान्सरलाई सामान्यतया मानिस वा जनावरको शरीरभित्रै विकसित हुने रोग मानिन्छ । यो तब सुरु हुन्छ, जब शरीरका आफ्नै कोषहरू अनियन्त्रित रूपमा बढ्न थाल्छन्। यद्यपि, वैज्ञानिकहरूले क्यान्सरको एउटा यस्तो दुर्लभ प्रकार पत्ता लगाएका छन्, जुन एउटै जीवको शरीरमा मात्र सीमित रहँदैन, बरु एउटा माछाबाट अर्को माछामा सर्न सक्छ।

नेचर नामक जर्नलमा प्रकाशित एक नयाँ अध्ययनमा वैज्ञानिकहरूले ‘ब्राउन बुलहेड क्याटफिस’ मा यस प्रकारको क्यान्सर फेला पारेका छन्। यी माछाहरू मेम्फ्रेमागोग तालमा पाइन्छन्, जुन ताल संयुक्त राज्य अमेरिकाको भर्मन्ट र क्यानडाको क्युबेक राज्यसम्म फैलिएको छ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार यी माछाहरूमा देखिएको मेलानोमा अर्थात एक प्रकारको क्यान्सर प्रत्येक माछाको शरीरभित्र स्वतन्त्र रूपमा विकसित भइरहेको मात्रै छैन, बरु, क्यान्सरका कोषहरू एउटा माछाबाट अर्को माछामा सर्दै त्यहाँ फैलिरहेका छन्। माछामा पहिचान गरिएको यो पहिलो ‘सर्न सक्ने’ क्यान्सर मानिएको छ। साथै, ताजा पानीको पारिस्थितिक प्रणालीमा यस्तो प्रकारको क्यान्सर फेला परेको यो पहिलो घटना हो।

सामान्यतया क्यान्सर तब विकसित हुन्छ, जब कुनै व्यक्ति वा जनावरका स्वस्थ कोषहरूमा समयसँगै आनुवंशिक परिवर्तनहरू आउँछन् र तिनको अनियन्त्रित वृद्धि हुन थाल्छ। यस्ता क्यान्सर कोषहरू शरीरभित्रै रहन्छन् र शरीरका अन्य भागहरूमा पनि फैलिन सक्छन्। तर, ‘सर्न सक्ने क्यान्सर’ भने फरक हुन्छ । यसमा जीवित क्यान्सर कोषहरू एउटा जीवको शरीरबाट निस्केर अर्को जीवको शरीरमा प्रवेश गर्छन् र त्यहाँ बढ्न थाल्छन्। यसरी, एउटै क्यान्सर कोषहरू विभिन्न जीवहरूको शरीरमा रहन र परजीवी झैँ बाँच्न सक्छन्।

यसको पुष्टि गर्न वैज्ञानिकहरूले प्रभावित माछाहरूबाट लिइएका ट्युमर र स्वस्थ तन्तुहरूको जीनोमको विश्लेषण गरेका थिए। अनुसन्धानबाट के पत्ता लाग्यो भने विभिन्न ‘क्याटफिस’ बाट निकालिएका ट्युमरहरू आनुवंशिक रूपमा एक अर्कासँग निकै मिल्दाजुल्दा थिए। साथै, ती ट्युमरहरू जुन माछामा फेला परेका थिए, तिनका स्वस्थ तन्तुहरू भन्दा ती ट्युमरहरू भिन्न रहेका थिए। पहिचान गरिएका लाखौं आनुवंशिक भेरियन्टहरूमध्ये कतिपय भेरियन्टहरू विभिन्न माछाका ट्युमरहरूमा समान रूपमा पाइए तापनि स्वस्थ कोषहरूमा भने देखिएनन्।

यसले वैज्ञानिकहरूलाई बलियो प्रमाण प्रदान गर्‍यो कि यी ट्युमरहरू स्वतन्त्र रूपमा उत्पन्न हुनुको सट्टा एउटै क्यान्सर कोष शृङ्खलाबाट विकसित भएका हुन्।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार  ‘ब्राउन बुलहेड मेलानोमा’ जनावरहरूमा प्राकृतिक रूपमा सर्ने खालका दुर्लभ क्यान्सरहरूको सूचीमा थपिएको छ। यसअघि कुकुर, तस्मानियन डेभिल र समुद्री शेलफिसका केही प्रजातिहरूमा यस्ता क्यान्सरहरू पहिचान गरिएका थिए।

यद्यपि, यो क्यान्सर एउटा माछाबाट अर्कोमा सर्ने यकिन प्रक्रिया अझै अज्ञात नै छ। वैज्ञानिकहरूले ‘ब्राउन बुलहेड क्याटफिस’को व्यवहारका आधारमा केही सम्भावनाहरू औंल्याएका छन्। यस्तै, एउटा सम्भावना प्रजनन मौसमसँग सम्बन्धित छ । यस समयमा माछाहरू ठूलो संख्यामा भेला भई एक अर्काको नजिक आउँछन्, जसले गर्दा जीवित क्यान्सर कोषहरू एउटा माछाबाट अर्कोमा सर्ने सम्भावना रहन्छ।