अमेरिकाले सधै घडीको दुइ समय परिवर्तन गर्छ, जान्नुहाेस ‘डेलाइट सेभिङ टाइम’का बारेमा

काठमाडौं । विश्वभर समय व्यवस्थापनका लागि विभिन्न विधिहरू अपनाइन्छन् र तीमध्ये सबैभन्दा बढी चर्चा गरिने विधिहरूमध्ये एक ‘डेलाइट सेभिङ टाइम’  हो। संयुक्त राज्य अमेरिका यस प्रणालीमा पुनः एकपटक महत्त्वपूर्ण परिवर्तन गर्न तयार हुँदैछ, यसका लागि नयाँ कानुन ल्याउने औपचारिक विधायी प्रक्रिया हाल अघि बढिरहेको छ।

वर्षमा दुई पटक घडीको सुई अघि पछि सार्दा हुने झन्झट अन्त्य गर्नुपर्ने माग लामो समय देखि हुँदै आएको थियो। अमेरिकाको यो नयाँ कदमले त्यहाँका नागरिकको दैनिक जीवन, कार्यालयहरू र समग्र आर्थिक प्रणालीमा गहिरो प्रभाव पार्नेछ।

‘डेलाइट सेभिङ टाइम’ मूलतः सूर्यको प्रकाशको अधिकतम सदुपयोग गर्ने उद्देश्यले तयार पारिएको एक वैज्ञानिक विधि हो। यो प्रणाली ती देशहरूमा प्रयोग गरिन्छ, जहाँ हिउँद र गर्मीयामको समयमा दिनको लम्बाइमा ठूलो अन्तर हुने गर्दछ। यस व्यवस्था अन्तर्गत गर्मीयामको सुरुवातसँगै देशका सबै घडीहरूमा समय एक घण्टा अघि बढाइन्छ, लाई प्राविधिक रूपमा ‘स्प्रिङिङ फरवार्ड’  भनिन्छ। यसले मानिसहरूलाई साँझको समयमा प्राकृतिक सूर्यको प्रकाशमा थप एक घण्टा बिताउने अवसर प्रदान गर्दछ। त्यस पछि जाडो नजिकिँदै गर्दा घडीहरू एक घण्टा पछाडि सारिन्छन्, जसलाई ‘फल ब्याक’ भनिन्छ।

यो कुनै नयाँ उपाय होइन, यसको लामो इतिहास छ र यो ऊर्जा संरक्षणसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ। प्रथम विश्वयुद्धको समयमा विश्वभरका धेरै देशहरूले कोइला र बिजुलीको खपत कम गर्न यो अनौठो अभ्यास अपनाएका थिए ।  यसको पछाडिको तर्क के थियो भने गर्मीयाममा सूर्योदय धेरै चाँडो अर्थात् मानिसहरू अझै निदाइरहेकै बेला हुन्छ, त्यसैले किन त्यो दिउँसोको उज्यालोलाई साँझपख कार्यालय र कारखानाहरूको कामकाजको समयमा सदुपयोग गर्ने ?  यो अभ्यास दोस्रो विश्वयुद्धका बेला व्यापक रूपमा लागू गरिएको थियो र त्यसयता यो अमेरिकी ऊर्जा नीतिको एक निरन्तर अंग रहँदै आएको छ।

हाल, संयुक्त राज्य अमेरिकाका अधिकांश भागहरूमा मार्च महिनामा घडीको समय अघि बढाइन्छ र नोभेम्बरमा पछाडि सारिन्छ। देशको विशाल क्षेत्रफल र विभिन्न समय क्षेत्रहरूका कारण यस अभ्यासको प्रभाव विभिन्न राज्यहरूमा फरक फरक पर्दछ। रोचक कुरा के छ भने अमेरिकाका सबै भागहरूले यो नियम पालना गर्दैनन् । उदाहरणका लागि हवाईले वर्षभरि एउटै मानक समय अपनाउँछ भने एरिजोनाको अधिकांश भागले पनि यो प्रणाली अपनाउँदैन। यी राज्यहरूको धारणा छ कि गर्मीयाममा थप ‘डेलाइट’ अर्थात दिनको उज्यालो समयको आवश्यकता पर्दैन।

वर्षमा दुई पटक जबरजस्ती समय परिवर्तन गर्ने अभ्यासबाट अमेरिकी जनता निकै असन्तुष्ट छन् किनकि यसले निद्राको तालिका, बालबालिकाको विद्यालयको समय तालिका र उडान सञ्चालनमा अवरोध पुर्‍याउँछ। यस समस्याको समाधानका लागि संयुक्त राज्य अमेरिकामा ‘सनसाइन प्रोटेक्सन एक्ट’ नामक नयाँ विधेयक पेस गरिएको छ। यस प्रस्तावित कानुनको मुख्य उद्देश्य वर्षमा दुई पटक घडीको समय परिवर्तन गर्ने लामो समय देखि चलिआएको अभ्यासलाई स्थायी रूपमा अन्त्य गर्नु हो। यद्यपि, देशका केही भागमा यो नयाँ विधेयकको विरोध सुरु भइसकेको छ र यसलाई लिएर बहस पनि चर्किएको छ।