काठमाडाैं/कार्तिक २१ गते । धन्वन्तरि जयन्ती हिन्दू धर्म, आयुर्वेद चिकित्सा पद्धति र आरोग्यसँग जोडिएको एक अत्यन्त महत्त्वपूर्ण पर्व हो। यसलाई नेपाल तथा भारतलगायतका स्थानहरूमा विशेष रूपमा मनाउने गरिन्छ।
धन्वन्तरि जयन्ती प्रत्येक वर्ष कार्तिक कृष्ण पक्षको त्रयोदशी तिथि (धनतेरसको दिन) का दिन मनाइन्छ। यो पर्व दीपावली वा तिहार पर्वको दुई दिन अगाडि पर्छ। नेपाल लगायत विभिन्न ठाउँमा यसै दिनलाई ‘राष्ट्रिय आरोग्य दिवस’ का रूपमा पनि मनाउने गरिएको छ।
भगवान् धन्वन्तरिलाई आयुर्वेद चिकित्सा विज्ञानका जनक, प्रणेता तथा देववैद्य (देवताहरूका चिकित्सक) मानिन्छ। उनलाई भगवान् विष्णुको एक अंशावतारका रूपमा पूजा गरिन्छ। उनको चारवटा हातमध्ये शंख, चक्र, औषधि र अमृतयुक्त कलश (वा जडिबुटी) सुशोभित रहेको हुन्छ।
पौराणिक मान्यता अनुसार, देवता र दानवद्वारा गरिएको समुद्र मन्थन का क्रममा कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन भगवान् धन्वन्तरि हातमा अमृत कलश लिएर प्रकट भएका थिए । उनको प्रकट भएपछि नै संसारमा आयुर्वेदिक ज्ञान, चिकित्सा पद्धति र आरोग्यको सुरुवात भएको धार्मिक विश्वास छ।
धनतेरसको दिन भौतिक धन (सुन, चाँदी, भाँडाकुडा आदि) किन्ने चलन भए पनि यसको आध्यात्मिक र तार्किक अर्थ ‘उत्तम स्वास्थ्य’ नै सबैभन्दा ठूलो धन हो भन्ने बुझाउनु हो।
यस दिन विशेष गरी वैद्य, चिकित्सक, आयुर्वेदकर्मी तथा सर्वसाधारणले भगवान् धन्वन्तरिप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्दै उहाँको पूजाआराधना गर्छन्। घरमा दियो बाल्ने, धन्वन्तरि मन्त्र जप गर्ने र सुस्वास्थ्यको कामना गर्ने गरिन्छ।
समुद्र मन्थनको समयमा धन्वन्तरि अमृत कलश लिएर प्रकट भएको हुनाले यस दिन पित्तल वा अन्य धातुका भाँडाकुडा खरिद गर्नुलाई शुभ र समृद्धिको प्रतीक मानिन्छ।
Discussion about this post