शरिमा आइरनको कमी, बेलैमा पुर्ती नगरे देखिने छन् समस्या

काठमाडौं/भदाैं १५ गते । मानिसहरू प्रायः थकान, कमजोरी, रिङ्गटा लाग्ने वा सास फेर्न गाह्रो हुने जस्ता समस्याहरूलाई सामान्य वा सामान्य कुरा ठानेर बेवास्ता गर्छन् तर शरीरमा देखिने यस्ता सामान्य परिवर्तनहरूले कहिलेकाहीँ कुनै महत्त्वपूर्ण पोषक तत्वको कमीतर्फ सङ्केत गरिरहेका हुन सक्छन्।

फलाम (आइरनं) त्यस्तै एउटा अत्यावश्यक खनिज हो । यसको कमीले कमजोरी मात्र नभई गम्भीर रोग पनि निम्त्याउन सक्छ। शरीरमा आइरनको कमी जुनसुकै उमेरमा पनि हुन सक्छ र लामो समयसम्म यसको उपचार नगरिएमा यसले शरीरको कार्यक्षमतामा असर पुर्‍याउन सक्छ। त्यसैले, आउनुहोस्, आइरनको कमीका कारण लाग्न सक्ने गम्भीर रोगहरूबारे जानकारी लिऔँ।

यदि शरीरमा लामो समयसम्म आइरनको कमी रहिरह्यो भने यसले आइरनको कमीले हुने रक्तअल्पता अर्थात ‘आयरन डेफिशियेंसी एनीमिया’ निम्त्याउन सक्छ। शरीरमा आइरनको अभावले ‘हेमोग्लोबिन’ को उत्पादनमा असर पार्छ। शरीरमा ‘हेमोग्लोबिन’ उत्पादन गर्न ‘आइरन’ अत्यावश्यक हुन्छ। ‘हेमोग्लोबिन’ रातो रक्तकोषमा पाइने एक प्रकारको प्रोटिन हो, जसले फोक्सोबाट शरीरका विभिन्न भागसम्म अक्सिजन पुर्‍याउने काम गर्छ।

शरीरमा पर्याप्त आइरनको कमी हुँदा स्वस्थ राता रक्तकोषहरूको उत्पादनमा बाधा पुग्न सक्छ र शरीरको अक्सिजन ओसारपसार गर्ने क्षमता घट्छ। यसले फलामको कमीका कारण हुने रक्तअल्पता अर्थात ‘आयरन डेफिशियेंसी एनीमिया’ को जोखिम बढाउँछ।

शरीरमा आइरनको कमी विभिन्न कारणले हुन सक्छ। यसको सबैभन्दा मुख्य कारण आइरनयुक्त पर्याप्त आहारको सेवन नगर्नु हो। साथै, बालबालिका, महिनावारी भइरहेका महिला तथा गर्भवती वा स्तनपान गराइरहेका महिलाहरूलाई आइरनको बढी आवश्यकता पर्ने हुनाले उनीहरूमा यसको कमी हुने जोखिम बढी हुन्छ। केही व्यक्तिहरूमा सिलियाक रोग, आन्द्राको सुजनसम्बन्धी रोग वा पेटको शल्यक्रियाजस्ता अवस्थाहरूका कारण शरीरमा आइरनको अवशोषण कम हुन्छ। यसका साथै, अत्यधिक महिनावारी, पेट वा आन्द्राबाट हुने रक्तस्राव, बारम्बार गरिने रक्तदान वा शल्यक्रियाका क्रममा हुने रक्तस्रावले पनि शरीरमा आइरनको मात्रा कम गराउन सक्छ।

शरीरमा आइरनको मात्रा कम हुँदा देखिने स्पष्ट लक्षणहरू सुरुमै नदेखिन सक्छन्। व्यक्तिले लगातार थकान, कमजोरी र आलस्य महसुस गर्न सक्छ। यसका साथै, सास फेर्न गाह्रो हुने, रिंगटा लाग्ने, टाउको दुख्ने, एकाग्रतामा कठिनाइ हुने र काम गर्ने क्षमता घट्ने जस्ता समस्याहरू पनि यसका लक्षण हुन सक्छन्। कतिपय व्यक्तिहरूमा छालाको रङ फिक्का हुने, कपाल झर्ने, नङ कमजोर वा भंगुर हुने, हात खुट्टा चिसो हुने वा झमझमाउने तथा मुख वा जिब्रोसम्बन्धी समस्याहरू पनि देखिन सक्छन्।

शरीरमा आइरनको कमी पत्ता लगाउन, चिकित्सकले तपाईंको स्वास्थ्य र खानपानसम्बन्धी जानकारी लिनुका साथै रगतको जाँच गराउन सिफारिस गर्न सक्छन्। यी जाँचहरूमा सीबीसी, सीरम आइरन, टीआइबीसी र फेरिटिन समावेश हुन सक्छन्। यदि आवश्यक परेमा आइरनको कमीको मूल कारण पत्ता लगाउन पाचन प्रणालीसँग सम्बन्धित थप जाँचहरू पनि गराउन सल्लाह दिन सक्छन्।