गाैरा सप्तमी, शिव र पार्वतीको आराधना गरी मनाइँदै

काठमाडाैं/भदाैं १८ गते । गौरा पर्व, विशेष गरी सुदूरपश्चिम र कर्णाली प्रदेशमा मनाइने गरिन्छ । यस अवसरमा देउडा, धमारी र चैत जस्ता परम्परागत सांस्कृतिक नृत्य तथा गीतहरू गाएर रमाइलो गरिन्छ।

पौराणिक मान्यता अनुसार प्राचीन कालमा हिमालयपुत्री पार्वतीले भगवान् शिवलाई पतिको रूपमा पाउनका लागि निराहार र कठोर तपस्या गरेकी थिइन्। उनको तपस्याबाट प्रसन्न भई शिवले पार्वतीलाई पत्नीको रूपमा स्वीकार गरेका थिए। यही प्रसङ्गलाई स्मरण गर्दै गौरा पर्व मनाउन थालिएको मानिन्छ।

भृगुवंशी ब्राह्मण र भस्मासुरको कथा पनि यससँग जाेडिन्छ । अर्को पौराणिक कथा अनुसार भृगुवंशी महिलाहरूले आफ्ना वंश र सौभाग्यको रक्षाका लागि महाकाली र महागौरीको पूजा-आराधना गरेका थिए। देवी गौराको कृपाले उनीहरूको सन्तति र सौभाग्यको रक्षा भएको खुसीयालीमा यो पर्वको परम्परा सुरु भएको मानिन्छ।

गौरा सप्तमी, गौरा पर्वको चौथो दिन वा अठवाली सुरु हुने मुख्य दिन) सँग जोडिएका धार्मिक तथा पौराणिक मान्यताहरू निम्नानुसार छन्:

पार्वती र महादेवको आराधना: पौराणिक मान्यता अनुसार, माता पार्वतीले भगवान् शिव (महादेव) लाई पति रूपमा पाउनका लागि कठोर तपस्या गर्नुभएको थियो। गौरा पर्व र विशेष गरी सप्तमीका दिन गौरा (पार्वती) र महेश्वर (शिव) को स्थापना गरी श्रद्धापूर्वक पूजा-आराधना गरिन्छ।

अखण्ड सौभाग्य र सन्तान सुख: गौरा सप्तमीका दिन विशेष गरी विवाहित महिलाहरूले दिनभर व्रत बस्छन्। यस दिन पूजा गर्नाले पति तथा परिवारका सदस्यहरूको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य, अखण्ड सौभाग्य र सन्तान सुख प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।

दुबधागो (काँचो धागो) को धारण: सप्तमीका दिन गौरा घरमा ‘गौरा’ (घाँस र धानका बोटहरूबाट बनाइएको देवीको प्रतीक) भित्र्याएपछि महिलाहरूले मन्त्रिएको काँचो धागो (दुबधागो) धारण गर्छन्। यस धागोलाई पवित्रता, सुरक्षा र सौभाग्यको प्रतीक मानिन्छ।

‘सप्तधान्य’ को प्रयोग: यस दिन गहुँ, केराउ, गहत, माष, गुरौँसलगायतका सात वा पाँच प्रकारका अन्न (बिरुडा) लाई गौरा देवीमा चढाएर पूजा गरिन्छ। यसले घरमा अन्नपूर्णको बास हुने र खेतीपातीमा समृद्धि आउने पौराणिक मान्यता छ।

शुद्धता र सांस्कृतिक सद्भाव: पौराणिक कालदेखि नै गौरा पर्वलाई आत्मशुद्धि, पारिवारिक एकता र सामाजिक सद्भाव कायम गर्ने अवसरका रूपमा लिइन्छ। सप्तमीको दिनदेखि सुदूरपश्चिम र कर्णाली क्षेत्रमा ‘देउडा’ खेलेर पौराणिक कथा, देवीदेवताका गाथा र रामायण-महाभारतका प्रसङ्गहरू गीतका माध्यमबाट गाउने परम्परा छ।