कांग्रेसको महामन्त्रीमा डा. सुनिल शर्मा नै किन ?

असोज १३ गते । नेपाली कांग्रेसभित्र नेतृत्व पुस्तान्तरण, संगठनको पुनर्संरचना र जनतासँगको सम्बन्धलाई नयाँ ढंगले परिभाषित गर्ने बहस चलिरहेका बेला डा. सुनिल शर्माको राजनीतिक सक्रियता पनि चर्चामा आएको छ। चिकित्सा क्षेत्रबाट सार्वजनिक जीवनमा आएका शर्मा पछिल्लो समय कांग्रेसभित्र स्पष्ट धारणा राख्ने, संगठनात्मक परिवर्तनको पक्षमा बोल्ने र सामाजिक सेवामार्फत जनतासँग प्रत्यक्ष जोडिने नेताका रूपमा प्रस्तुत हुँदै आएका छन्।

१५औँ महाधिवेशनलाई लक्षित गर्दै शर्माले आफू सहमहामन्त्रीका लागि दाबेदार रहेको र परिस्थिति अनुकूल भए महामन्त्रीमा उम्मेदवारी दिने बताएका थिए। उनले आफू माथिबाट तल झर्ने नभई तलबाट माथि आएको राजनीतिक कार्यकर्ता भएको तर्क गर्दै पार्टीभित्र दोस्रो पुस्ताका नेताहरूलाई जिम्मेवारी दिनुपर्ने धारणा राखेका थिए।
यही पृष्ठभूमिमा कांग्रेसभित्र एउटा प्रश्न उठ्छ- महामन्त्रीका रूपमा डा. सुनिल शर्मा किन?

यसको उत्तर खोज्दा उनको राजनीतिक यात्रासँगै सामाजिक सेवाको क्षेत्रमा देखिएको सक्रियतालाई पनि अलग गरेर हेर्न सकिँदैन।

राजनीतिमा फरक पहिचानको खोजी

डा. शर्मा नेपाली कांग्रेसबाट मोरङ–३ को प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्रमा निर्वाचित भएर राष्ट्रिय राजनीतिमा सक्रिय भएका नेता हुन्। २०२२ को निर्वाचनमा उनले मोरङ–३ बाट विजय हासिल गरेका थिए। त्यसपछि पनि उक्त क्षेत्रसँग आफ्नो राजनीतिक सम्बन्धलाई निरन्तरता दिँदै आएका छन्।

कांग्रेसभित्र उनी डा. शेखर कोइराला पक्षसँग नजिक रहेर राजनीति गर्दै आएको समाचारहरूमा उल्लेख हुँदै आएको छ। २०८२ सालको विशेष महाधिवेशनको प्रक्रियामा पनि उनी सक्रिय देखिएका थिए। विशेष महाधिवेशनमार्फत पार्टी नेतृत्वमा परिवर्तनको बहस चलिरहेका बेला शर्माले कांग्रेसलाई नयाँ सोच र नयाँ कार्यशैलीमा अघि बढाउनुपर्ने धारणा राखेका थिए।

उनको राजनीतिक अभिव्यक्तिमा एउटा विषय बारम्बार देखिन्छ—पार्टीलाई केवल इतिहासको गौरवमा टिकाएर होइन, वर्तमान पुस्ताको अपेक्षा सम्बोधन गर्दै अगाडि बढाउनुपर्ने आवश्यकता।

कांग्रेसको आधिकारिक दस्तावेजले पनि पार्टीको मूल राजनीतिक आधार राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवादलाई मानेको छ। त्यसैले नयाँ पुस्ताको अपेक्षा, सामाजिक न्याय, रोजगारी, स्वास्थ्य, शिक्षा र आर्थिक अवसरजस्ता विषयलाई राजनीतिक एजेन्डासँग जोड्नु अहिले कांग्रेसका लागि महत्वपूर्ण प्रश्न बनेको छ।

राजनीति र समाजसेवाबीचको सम्बन्ध

डा. शर्माको सार्वजनिक छविको अर्को महत्वपूर्ण पाटो स्वास्थ्य सेवा हो। चिकित्सा क्षेत्रसँग जोडिएका कारण उनको राजनीतिक गतिविधिसँग सामाजिक सेवाको विषय पनि जोडिँदै आएको छ। मोरङ–३ का आर्थिक रूपमा कमजोर नागरिकलाई उपचारमा सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता उनले निर्वाचनका क्रममा व्यक्त गरेका थिए। त्यसअनुसार नोबेल अस्पतालमा मोरङ–३ का विपन्न तथा आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका लागि निःशुल्क उपचार र अन्य सहुलियतको व्यवस्था गरिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

एक रिपोर्टअनुसार मोरङ–३ का मतदाताका लागि ५० शय्याको क्याबिन निःशुल्क उपलब्ध गराउने, उपचारमा ५० प्रतिशतसम्म छुट दिने तथा आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारलाई निःशुल्क उपचारको व्यवस्था गरिएको थियो। त्यस्तै, काठमाडौं मेडिकल कलेजमा पनि उक्त क्षेत्रका बिरामीका लागि निःशुल्क उपचारका लागि शय्या छुट्याइएको उल्लेख छ। महत्वपूर्ण कुरा, त्यस्तो उपचार राजनीतिक आस्थाका आधारमा नभई सम्बन्धित व्यक्ति मोरङ–३ को बासिन्दा भएको प्रमाणका आधारमा उपलब्ध गराइने बताइएको थियो।

राजनीतिमा सामाजिक सेवा जोड्ने उनको अर्को उदाहरण दुर्गम क्षेत्रमा सञ्चालन गरिएका स्वास्थ्य शिविरहरू हुन्। रुकुमकोटमा सञ्चालन गरिएको एक निःशुल्क स्वास्थ्य शिविरमा करिब १ हजार ८ सय ७५ जनाको स्वास्थ्य परीक्षण गरिएको र विभिन्न विशेषज्ञ सेवासहित थप उपचार आवश्यक भएका बिरामीलाई अस्पतालमा रेफर गरिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

यस्ता गतिविधिले शर्माको राजनीतिक परिचयलाई केवल निर्वाचन र पार्टी संगठनमा सीमित नराखी स्वास्थ्य तथा सामाजिक सेवासँग पनि जोडेको देखिन्छ।

बिरामीका लागि राजनीति होइन, सेवा
डा. शर्माको सामाजिक सेवाको चर्चा गर्दा सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष भनेको उपचारमा पहुँच नपाएका नागरिकलाई स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने प्रयास हो।

मोरङमा आर्थिक अवस्था कमजोर भएका बिरामीलाई उपचारमा सहयोग पुर्‍याइएको समाचारहरू सार्वजनिक भएका छन्। एक घटनामा मिर्गौला रोगबाट पीडित १९ वर्षीया युवतीको उपचार आर्थिक अभावका कारण कठिन भएपछि शर्माको पहलमा निःशुल्क उपचार गरिएको थियो।

यस प्रकारका घटनाले एउटा फरक प्रश्न पनि जन्माउँछ—राजनीतिज्ञले जनताको समस्या संसद् र सडकमा मात्र उठाउने कि आवश्यक परेको बेला प्रत्यक्ष सहयोग पनि गर्ने ? शर्माको सार्वजनिक गतिविधिले दोस्रो पक्षलाई प्राथमिकता दिएको देखिन्छ।

तर सामाजिक सेवा र राजनीतिक नेतृत्वको मूल्यांकन गर्दा व्यक्तिगत सहयोगसँगै संस्थागत नीति र दीर्घकालीन समाधानलाई पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ। स्वास्थ्य सेवामा पहुँच, सरकारी अस्पतालको क्षमता, स्वास्थ्य बीमा, ग्रामीण स्वास्थ्य पूर्वाधार र गरिब नागरिकको उपचार खर्चजस्ता समस्या केवल व्यक्तिगत सहयोगबाट समाधान हुँदैनन्। त्यसका लागि राज्यको नीति र राजनीतिक इच्छाशक्ति आवश्यक हुन्छ।

महामन्त्री पदका लागि उनको दाबीको आधार के ?

महामन्त्री पार्टीको संगठन, नीति, कार्यकर्ता परिचालन र जनसम्पर्कको महत्वपूर्ण जिम्मेवारी बोकेको पद हो। त्यसैले महामन्त्रीका लागि कसैको दाबी केवल लोकप्रियता वा व्यक्तिगत सामाजिक सेवाको आधारमा मात्र मूल्यांकन हुन सक्दैन।

डा. शर्माको पक्षमा देखिने एउटा आधार उनको प्रत्यक्ष जनसम्पर्क हो। मोरङ–३ मा निर्वाचनमार्फत जनतासँग जोडिएको अनुभव, स्वास्थ्य क्षेत्रसँगको सम्बन्ध र सामाजिक सेवाका कार्यक्रमले उनलाई स्थानीय तहदेखि राष्ट्रिय राजनीतिसम्म जोड्ने आधार दिएको देखिन्छ।

अर्को पक्ष उनको स्पष्ट राजनीतिक अभिव्यक्ति हो। १५औँ महाधिवेशनको सन्दर्भमा उनले आफूलाई सहमहामन्त्रीको स्वाभाविक दाबेदारका रूपमा प्रस्तुत गरेका थिए। अवसर नदिइए महामन्त्री वा उपसभापतिमा उम्मेदवारी दिने सम्भावना समेत उनले सार्वजनिक रूपमा बताएका थिए। यसबाट के देखिन्छ भने शर्मा पार्टीभित्र आफ्नो राजनीतिक भूमिकालाई थप विस्तार गर्न चाहन्छन्।

आलोचनाबाट मुक्त छैन राजनीति

तर डा. शर्माको राजनीतिक यात्रालाई केवल सामाजिक सेवाको आधारमा मात्र हेर्नु पनि पूर्ण तस्वीर हुँदैन। उनको राजनीतिक तथा सार्वजनिक जीवनमा विवाद र आलोचनाका विषय पनि आएका छन्।

विशेषगरी उनको शैक्षिक प्रमाणपत्रसम्बन्धी विवादमा नेपाल प्रहरीले अनुसन्धानका लागि पक्राउ गरेको विषय सार्वजनिक अभिलेखमा छ। त्यस विषयमा अनुसन्धान र कानुनी प्रक्रियासँग जोडिएका दाबीहरू पनि सार्वजनिक भएका थिए।

त्यसैले शर्माको राजनीतिक भविष्यबारे बहस गर्दा उनका समर्थकले प्रस्तुत गर्ने सामाजिक सेवा र राजनीतिक सक्रियतासँगै आलोचकहरूले उठाएका प्रश्नलाई पनि तथ्य र कानुनी प्रक्रियाका आधारमा हेर्नुपर्ने हुन्छ। लोकतान्त्रिक राजनीतिमा नेतृत्वको विश्वसनीयता केवल समर्थकको समर्थनबाट होइन, सार्वजनिक प्रश्नहरूको जवाफ दिने क्षमता र संस्थागत जवाफदेहिताबाट पनि निर्माण हुन्छ।

कांग्रेसलाई कस्तो महामन्त्री चाहिन्छ ?

आजको कांग्रेसका लागि महामन्त्री केवल पार्टीको बैठक सञ्चालन गर्ने वा संगठन विस्तार गर्ने व्यक्ति मात्र होइन। बदलिँदो राजनीतिक वातावरणमा जनताको अपेक्षा बुझ्ने, युवालाई पार्टीसँग जोड्ने, कार्यकर्ताको गुनासो सुन्ने र पार्टीको नीति जनजीवनसँग जोड्ने नेतृत्व आवश्यक देखिन्छ।

नेपाली कांग्रेस स्वयंले लोकतन्त्रसँगै सामाजिक न्याय, समानता र विभेद अन्त्यको विषयलाई आफ्नो राजनीतिक यात्रासँग जोड्दै आएको छ। यस अवस्थामा स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा, रोजगारी, गरिबी न्यूनीकरण र सामाजिक सुरक्षाका विषयमा प्रत्यक्ष अनुभव भएको नेताले पार्टीको सामाजिक एजेन्डालाई व्यवहारसँग जोड्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।

डा. शर्मा चिकित्सा पृष्ठभूमिबाट आएका कारण स्वास्थ्य क्षेत्रमा उनको अनुभव राजनीतिक भूमिकामा उपयोग हुनसक्ने एउटा पक्ष हो। तर त्यसलाई पार्टीको व्यापक संगठनात्मक जिम्मेवारीसँग कसरी जोड्छन् भन्ने कुरा उनको नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा हुनेछ।

डा. सुनिल शर्मालाई महामन्त्रीका रूपमा हेर्ने बहसको अर्को पक्ष भनेको राजनीतिसँग समाजसेवालाई जोड्ने उनको प्रयास हो। अस्पताल, स्वास्थ्य शिविर र आर्थिक रूपमा कमजोर बिरामीलाई उपचारमा सहयोग गर्ने कामले उनलाई स्वास्थ्य सेवासँग जोडिएको राजनीतिक अनुहार बनाएको छ। तर यस्ता व्यक्तिगत तथा संस्थागत सामाजिक सेवाको प्रभावलाई पार्टीको राष्ट्रिय नीतिमा रूपान्तरण गर्न सक्नु नै उनको राजनीतिक यात्राको ठूलो चुनौती हुनेछ।

महामन्त्री बनेमा उनले पार्टी संगठनलाई कति प्रभावकारी बनाउन सक्छन्, युवालाई कति आकर्षित गर्न सक्छन्, गुटगत राजनीतिभन्दा माथि उठेर संगठन सञ्चालन गर्न सक्छन् कि सक्दैनन् र स्वास्थ्य तथा सामाजिक सेवाको अनुभवलाई राष्ट्रिय नीतिमा कसरी रूपान्तरण गर्छन्—यी प्रश्नको उत्तर आगामी राजनीतिक अभ्यासले दिनेछ।
त्यसैले ‘नेपाली कांग्रेसको महामन्त्रीमा डा. सुनिल शर्मा नै किन ?’ भन्ने प्रश्नको उत्तर केवल एउटा व्यक्तिको पक्ष वा विपक्षमा होइन, कांग्रेसले आगामी दिनमा कस्तो नेतृत्व खोजेको छ भन्ने ठूलो बहससँग जोडिएको छ।

राजनीतिमा सामाजिक सेवा, संगठनमा सक्रियता, जनतासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध र नयाँ पुस्ताको अपेक्षालाई एउटै ठाउँमा जोड्न सक्ने नेतृत्वको खोजी भइरहेको अवस्थामा डा. शर्माको दाबी पनि त्यही बहसको एउटा महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ।

अन्ततः महामन्त्री पदमा कसले जिम्मेवारी पाउने भन्ने निर्णय कांग्रेसको महाधिवेशन र पार्टीका प्रतिनिधिहरूको राजनीतिक निर्णयबाट तय हुनेछ। तर त्यसअघि ‘कसले किन नेतृत्व गर्ने?’ भन्ने प्रश्नमा नेताहरूको राजनीतिक दृष्टिकोण, संगठनात्मक क्षमता, सार्वजनिक काम, जवाफदेहिता र जनतासँगको सम्बन्धबारे खुला बहस हुनु भने लोकतान्त्रिक अभ्यासकै महत्वपूर्ण पक्ष हो।