आज गुंला पर्वको समापन, जहाँ छ स्वयम्भू, नागदह र मञ्जुश्रीको कथा

काठमाडाैं/भदाैं २७ गते। गुंला पर्व नेपाल संवत्‌को दशौँ महिना ‘गुँला’ भरि (श्रावण शुक्ल प्रतिपदादेखि भाद्र शुक्ल प्रतिपदासम्म) मनाइने नेवार बौद्ध समुदायको एक महिना लामो अत्यन्त पवित्र धार्मिक एवं सांस्कृतिक पर्व हो। यो महिनाभरि विशेष गरी काठमाडौँ उपत्यकाका बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले स्वयम्भूनाथ, बौद्धनाथ, विभिन्न बहाल, बही, चैत्य तथा महाविहारहरूको दर्शन गरी ध्यान, जप, दान र साधना गर्दछन्।

याे पर्वमा वर्षावास (वासस्थान) परम्परा, स्वयम्भूनाथ र भगवान् बुद्धको साधना तथा मञ्जुश्री र नागदहको कथा जाेडिएकाे पाइन्छ ।  भगवान् बुद्धको समयमा वर्षायाममा हिलो र कीरा-फट्याङ्ग्राहरूको जोखिम हुने भएकाले भिक्षुहरू एकै ठाउँमा बसेर ध्यान-साधना (वर्षावास) गर्दथे। यही बुद्धकालीन परम्परालाई निरन्तरता दिँदै काठमाडौँ उपत्यकामा गुंला पर्व मनाउने चलन चलेको मानिन्छ।

पौराणिक मान्यता अनुसार गुंला महिनामा स्वयम्भू ज्योतिरूपको उत्पत्ति भएको र बुद्ध तथा बोधिसत्वहरूले यस क्षेत्रमा आई साधना गरेका थिए। त्यसैले महिनाभरि एकाबिहानै स्वयम्भू महाचैत्यको परिक्रमा गर्नुलाई ठूलो पुण्य मानिन्छ भने काठमाडौँ उपत्यका जलमग्न नागदह छँदा मञ्जुश्रीले चोभारको डाँडा काटेर पानी बाहिर पठाएपछि काठमाडौँमा मानव बस्ती र बौद्ध धर्मको प्रचार सुरु भएको पौराणिक कथा पनि यसै पर्वसँग जोडेर हेरिन्छ।

पुण्य सञ्चय र आध्यात्मिक शुद्धता: भगवान् बुद्धको समयदेखिको ‘वर्षावास’ (वर्षाऋतुमा एकै ठाउँ बसेर गरिने धर्म साधना) परम्परासँग जोडिएकाले महिनाभरि गरिएका जप, तप र ध्यानको पुण्य यस दिन विसर्जन गरी जीवनमा शान्ति कायम गरिन्छ। गुंला महिनाभरि बजाइने ‘धाँ बाजा’ र गरिएका सत्कर्महरू आफ्ना दिवङ्गत पितृहरूको सम्झना र उनीहरूको मोक्षका लागि समर्पित हुन्छन्। पञ्चदान र सेवाभावले समाजमा त्याग, करुणा र दानशीलताको भावना अभिवृद्धि गर्छ।

यो पर्वले काठमाडौँ उपत्यकाको प्राचीन बौद्ध संस्कृति, परम्परागत संगीत र समुदाय बीचको एकतालाई निरन्तरता दिन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

समापन विधिः

निसला छाः वनेगु (अन्तिम पूजा अर्पण): गुंला महिनाको अन्तिम दिन (भाद्र शुक्ल प्रतिपदा) भक्तजन तथा गुंला बाजा खलःहरू (सांगीतिक समूह) मिलेर स्वयम्भूनाथ वा आ-आफ्नो स्थानीय चैत्यमा विशेष पूजा सामग्री, मिठाई, र नैवेद्य अर्पण गरी समापन गर्छन्।

गुंला बाजाको समापन (बाजा छायेगु): महिनाभर एकाबिहानै बजाइने परम्परागत ‘गुंला बाजा’ (धाँ, खिं, पञ्चताल, न्याकुँ आदि) लाई यो दिन विशेष पूजा-आजा गरी विसर्जन गरिन्छ वा विश्राम दिइन्छ।

पञ्चदान (सम्यक् दान): समापनकै आसपास वा गुंला महिनाभित्र शाक्य र वज्राचार्य गुरुहरूलाई धान, चामल, गहुँ, नुन, पैसा लगायत ५ प्रकारका वस्तुहरू दान गर्ने ‘पञ्चदान’ पर्व मनाइन्छ।

बहीद्यः स्वःवनेगु (देवता दर्शन): गुंला महिनाभर विभिन्न बहाल तथा बहीहरूमा सर्वसाधारणका लागि प्रदर्शनमा राखिएका पुराना बुद्धका मूर्ति, पौभा चित्र र ऐतिहासिक हस्तलिखित ग्रन्थहरूको अवलोकन प्रक्रिया समाप्त हुन्छ।

भोज र पारिवारिक जमघट: समापनको दिन गुथि र परिवारका सदस्यहरू एकत्र भई पूजा-आजा समाप्त भएको खुसीयालीमा परम्परागत प्रीतिभोज (समय् बजि र भोज) को आयोजना गर्छन्।