कंगोमा इबोलवाट तीन महिना मै ९९९ को मृत्यु, शव दहनमा स्थानिय अबरोध

काठमाडौं/साउन ७ गते। कंगोमा इबोलाको प्रकोपका कारण कम्तीमा ९९९ जनाको मृत्यु भएको छ। कंगोको स्वास्थ्य मन्त्रालयको पछिल्लो बुधवार विवरणअनुसार सोमबारसम्म यस प्रकोपमा २ हजार ४७३ जना संक्रमित भएका छन् र ९९९ जनाको मृत्यु भएको छ। मन्त्रालयका अनुसार हाल कम्तीमा ७३७ जना बिरामी आइसोलेसन र अस्पतालमा उपचाररत छन्।

मे १५ मा घोषणा गरिएको यो प्रकोप विगतका अधिकांश इबोला प्रकोपभन्दा भिन्न छ किनभने यसका लागि जिम्मेवार ‘बुन्डिबुग्यो भाइरस’ को कुनै स्वीकृत खोप वा उपचार विधि उपलब्ध छैन।

यसले रेकर्डमा रहेका अन्य कुनै पनि प्रकोपको तुलनामा छिटो गतिमा मानिसहरूको ज्यान लिएको छ, यसमा सन् २०१३–२०१६ को प्रकोप पनि समावेश छ, जसलाई हालसम्मकै सबैभन्दा घातक मानिन्छ, जसमा कम्तीमा २८,००० संक्रमितमध्ये ११,००० भन्दा बढीको मृत्यु भएको थियो। उक्त प्रकोपमा मृत्यु हुनेको संख्या १ हजार पुग्न करिब आठ महिना लागेको थियो।

इबोला दुर्लभ भए पनि अत्यधिक संक्रामक रोग हो र यो बान्ता, रगत वा वीर्यजस्ता शारीरिक तरल पदार्थको माध्यमबाट सर्न सक्छ। यसबाट लाग्ने रोग गम्भीर हुन्छ र प्रायः ज्यान लिने खालको हुन्छ।

अधिकारीहरूले यो पनि चेतावनी दिएका छन् कि नयाँ संक्रमितहरूमध्ये ८० प्रतिशतमा संक्रमणको स्रोत वा फैलावटको शृङ्खला अज्ञात छ। यो संकेत हो कि संक्रमणको केन्द्रबिन्दु मानिएको इतुरी प्रान्त तथा संक्रमण देखिएका अन्य चार प्रान्तहरूमा स्वास्थ्य अधिकारीहरूले नियन्त्रणका प्रयासहरू तीव्र पारे पनि, रोगको फैलावट उनीहरूको निगरानी क्षमताभन्दा तीव्र गतिमा भइरहेको छ।

इबोला नियन्त्रणमा खटिएका टोलीहरू  विशेष गरी सुरक्षित र मर्यादित तवरले शव व्यवस्थापन गर्ने टोलीहरू प्रति समुदायबाट देखाइएको अवरोधले पनि प्रतिकार्यका कामहरूमा बाधा पुर्‍याएको छ। इतुरी प्रान्तका नागरिक सुरक्षा प्रमुख रोबर्ट न्दजालोङ्गाका अनुसार केही समुदायहरूले परम्परागत विधिबाटै अन्त्येष्टि गर्न चाहेकाले शव व्यवस्थापन टोलीलाई काम गर्न अनुमति दिन अस्वीकार गरेका छन्, जसले गर्दा संक्रमण थप फैलने जोखिम बढेको छ।

‘सबैभन्दा ठूलो चुनौती भनेको केही समुदायहरूद्वारा प्रतिकार्य टोलीहरूलाई स्वीकार गर्न गरिने अवरोध वा ठाडो अस्वीकार नै हो,’ न्दजालोङ्गाले भने, ‘कुनै अप्रिय घटना बिना सुरक्षित र मर्यादित तवरले शव व्यवस्थापन कार्य सम्पन्न गर्न सुरक्षाकर्मीहरूले टोलीलाई सुरक्षा प्रदान गर्नुपरेको छ।’

दफन सामग्रीको अभावले रिपोर्ट गरिएका मृत्युहरूको प्रतिक्रियामा ढिलाइ भएको छ, जबकि केही प्रभावित स्वास्थ्य क्षेत्रहरूमा अझै पनि सञ्चालनमा रहेको दफन टोलीको अभाव रहेको एनडजालोङ्गाले बताए।

स्वास्थ्य सुविधाहरू र प्रतिक्रिया टोलीहरूमा आक्रमणले अग्रपंक्तिका कामदारहरू र सहायता समूहहरूलाई केही क्षेत्रहरूबाट बाहिर निकाल्न बाध्य पारेको छ। केही स्वास्थ्यकर्मीहरू हडतालमा गएका छन् कि प्रकोप सुरु भएदेखि उनीहरूलाई भुक्तानी गरिएको छैन।

प्रान्तीय नागरिक सुरक्षा अधिकारीहरूका अनुसार गत हप्ता बुनियामा दफनबाट फर्कने क्रममा आक्रमणकारीहरूले उनीहरूको गाडीमा ढुङ्गा प्रहार गरेपछि सुरक्षित इबोला दफन गर्ने टोलीका एक सदस्य हालै घाइते भएका थिए।

आक्रमणले पूर्वी कंगोमा प्रतिक्रियाको सामना गरिरहेका चुनौतीहरूलाई प्रकाश पारेको छ। इटुरीको इरुमु क्षेत्रमा, स्थानीय सैन्य प्रशासकले हालै इबोलालाई इस्लामिक स्टेट सम्बद्ध एलाइड डेमोक्रेटिक फोर्सेस विद्रोह भन्दा ठूलो खतराको रूपमा वर्णन गरेका छन् र बासिन्दाहरूलाई स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई आक्रमण गर्नुको सट्टा समर्थन गर्न आग्रह गरेका छन्।