तिथिले साउन २०८३ कहिलेदेखि सुरु? जान्नुहोस् साउनका सबै सोमबार, महत्त्व र पूजा विधि

सञ्जय मिश्रा/रौतहट/साउन ४ गते। भगवान् शिवको आराधनाका लागि सबैभन्दा पवित्र मानिने साउन (श्रावण) महिना सन् २०२६ (वि.सं. २०८३) मा जुलाई २९ साउन १३ गते (बुधबार) देखि सुरु हुने भएको छ। धार्मिक पात्रो (द्रिक पञ्चाङ्ग) अनुसार साउन अगस्ट २८ (शुक्रबार) १२ गते अर्थात् रक्षाबन्धनका दिन समाप्त हुनेछ।

यद्यपि केही पात्रो वा परम्पराअनुसार १ दिन फरकमा  साउन सुरु भएको उल्लेख पाइन्छ। यसको मुख्य कारण अमान्त र पूर्णिमान्त पात्रो प्रणाली तथा विभिन्न क्षेत्रीय परम्परामा हुने भिन्नता हो। नेपालमा प्रायः प्रयोग हुने विक्रम संवत् पात्रोअनुसार साउन महिना आफ्नो निश्चित मितिअनुसार सुरु हुने भएकाले स्थानीय पात्रोलाई नै आधार मान्न धर्मविद्हरूले सुझाव दिने गरेका छन्।

साउन किन विशेष मानिन्छ?

हिन्दु धर्ममा साउन महिना भगवान् शिवलाई समर्पित मानिन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार यही महिनामा माता पार्वतीले भगवान् शिवलाई पति प्राप्त गर्न कठोर तपस्या गरेकी थिइन्। साथै समुद्र मन्थनका क्रममा निस्किएको कालकूट विष भगवान् शिवले पिउँदा उनको कण्ठ नीलो भएको र त्यसपछि देवताहरूले जल चढाएर विषको ताप शान्त पारेको विश्वास छ। यही कारण साउनभरि जलाभिषेक गर्ने परम्परा विकसित भएको मानिन्छ।

यस अवधिमा देश–विदेशका लाखौं काँवरिया भक्तजन पवित्र नदीबाट जल ल्याई शिवालयमा चढाउने गर्छन्। विशेषगरी साउनका सोमबार व्रत बस्ने र शिवपूजा गर्ने परम्परालाई अत्यन्त शुभ मानिन्छ।

साउन २०२६ (२०८३) का सोमबार 
३ अगस्ट २०२६ – पहिलो सोमबार १८ गते साउन 
१० अगस्ट २०२६ – दोस्रो सोमबार २८ गते 
१७ अगस्ट २०२६ – तेस्रो सोमबार १ गते भदौ 
२४ अगस्ट २०२६ – चौथो सोमबार ८  गते 

साउनमा कसरी गर्ने शिवपूजा?

धार्मिक मान्यताअनुसार बिहान स्नान गरी शुद्ध वस्त्र लगाएर व्रतको संकल्प गर्नुपर्छ। त्यसपछि शिवलिङ्गमा गंगाजल वा शुद्ध जल अर्पण गरी दूध, दही, घ्यू, मह र चिनीले अभिषेक गर्ने चलन छ। अन्त्यमा पुनः शुद्ध जल चढाई चन्दन, बेलपत्र, धतुरो, भाङ, अक्षता, सेतो फूल र शमीपत्र अर्पण गरिन्छ।
माता पार्वतीलाई सिन्दूर तथा श्रृङ्गारका सामग्री चढाएर धूप–दीप बाल्ने, ‘ॐ नमः शिवाय’ मन्त्र कम्तीमा १०८ पटक जप गर्ने तथा शिव आरती र व्रतकथा श्रवण गर्ने परम्परा रहेको आचार्य पण्डित अशोक चौबेले बताएका छन्।

साउनमा गरिने धार्मिक उपाय

धार्मिक विश्वासअनुसार—

आर्थिक समृद्धिका लागि शिवलिङ्गमा उखुको रस चढाउने।

विवाह वा दाम्पत्य सुखका लागि केसर मिसिएको दूध चढाई पार्वतीलाई चुनरी अर्पण गर्ने।

मानसिक शान्ति तथा नकारात्मक ऊर्जा हटाउन कालो तिल मिसिएको जलले अभिषेक गर्ने।

व्यापार तथा करियर उन्नतिका लागि २१ वटा बेलपत्रमा चन्दनले ‘राम’ लेखी महसहित अर्पण गर्ने।

साउन महिना केवल धार्मिक आस्थाको विषय मात्र होइन, सामाजिक र सांस्कृतिक रूपमा पनि नेपाली समाजको जीवनशैलीसँग गहिरो रूपमा जोडिएको पर्व हो। यस अवधिमा शिवालयमा भक्तजनको उल्लेख्य भीड लाग्ने, काँवर यात्रा सञ्चालन हुने तथा धार्मिक पर्यटनसमेत बढ्ने गर्दछ।

धर्मशास्त्रमा उल्लेखित पूजा–विधि र उपायहरू आस्थामा आधारित भएकाले यसको फलप्राप्ति व्यक्तिगत विश्वाससँग सम्बन्धित मानिन्छ। त्यसैले पूजा गर्दा स्थानीय परम्परा, आफ्नै परिवारले मान्दै आएको पात्रो तथा गुरु–पुरोहितको सल्लाहलाई प्राथमिकता दिनु उपयुक्त हुन्छ।