मधेसमा एचआइभी संक्रमण बढ्दो, परीक्षण कम हुँदा पनि पोजिटिभ दर स्थिर

धनुषा/बैशाख २८ गते । मधेस प्रदेशमा एचआइभी संक्रमणको अवस्था फेरि चिन्ताजनक बन्दै गएको देखिएको छ । पछिल्ला वर्षहरूमा संक्रमण नियन्त्रणका लागि विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन भइरहे पनि नयाँ संक्रमितको संख्या विस्तारै बढ्न थालेपछि स्वास्थ्य क्षेत्रका सरोकारवालाहरूले चासो व्यक्त गरेका छन् ।

स्वास्थ्य निर्देशनालय मधेसले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्षमा एचआइभी परीक्षणको दायरा अघिल्लो वर्षको तुलनामा घटेको भए पनि पोजिटिभ देखिने दर भने उही स्तरमा कायम रहेको छ । यसले प्रदेशमा वास्तविक संक्रमितको संख्या अझ बढी हुन सक्ने संकेत गरेको स्वास्थ्यकर्मीहरूले बताएका छन् ।

स्वास्थ्य निर्देशनालय मधेसका सूचना अधिकारी राजवीर यादव का अनुसार गत आर्थिक वर्षमा धेरै व्यक्तिको परीक्षण गरिएको थियो र त्यतिबेला एचआइभी पोजिटिभ दर ०.६ प्रतिशत रहेको थियो । तर चालु आर्थिक वर्षमा परीक्षणको संख्या घट्दा पनि पोजिटिभ दर फेरि ०.६ प्रतिशत नै कायम रहनुले संक्रमण समुदायस्तरमा फैलिइरहेको अनुमान गर्न सकिने उनले बताए ।

उनका अनुसार राष्ट्रिय औसतसँग तुलना गर्दा मधेस प्रदेशको अवस्था अझै गम्भीर देखिएको छ । देशभर एचआइभी संक्रमणको औसत पोजिटिभ दर ०.५ प्रतिशत मात्रै रहेको अवस्थामा मधेसमा त्योभन्दा बढी देखिनु चिन्ताको विषय भएको उनले बताए ।

निर्देशनालयले उपलब्ध गराएको विवरणअनुसार मधेस प्रदेशका जिल्लामध्ये सबैभन्दा बढी एचआइभी संक्रमित पर्सा जिल्ला मा रहेका छन् । पर्सामा हाल १ हजार ५ सय ४ जना संक्रमित रहेको तथ्यांकमा उल्लेख छ । त्यसपछि धनुषा जिल्ला मा ८ सय ८६, रौतहट जिल्ला मा ५ सय ४०, सर्लाही जिल्ला मा ५ सय ८, सिरहा जिल्ला मा ४ सय ५७, महोत्तरी जिल्ला मा ३ सय ७१ तथा बारा जिल्ला मा २ सय २२ जना एचआइभी संक्रमित रहेको जनाइएको छ ।

स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार मधेस प्रदेशमा भारतसँगको खुला सीमा, वैदेशिक रोजगारी, सुरक्षित यौन व्यवहारबारे पर्याप्त चेतनाको अभाव, लाज र डरका कारण परीक्षण नगर्ने प्रवृत्ति तथा सामाजिक विभेद जस्ता कारणले संक्रमण नियन्त्रण चुनौतीपूर्ण बनेको छ । अझै पनि धेरै मानिसहरू एचआइभी परीक्षण गराउन डराउने र संक्रमित पुष्टि भए पनि उपचारमा नियमित नआउने समस्या रहेको उनीहरूको भनाइ छ ।

यसैबीच AHF Nepal ले मधेस प्रदेशसहित देशका विभिन्न क्षेत्रमा एचआइभी संक्रमित समुदायसँग निरन्तर काम गर्दै आएको जनाएको छ । एएचएफ नेपालका कार्यक्रम संयोजक बिमल कुमार साह का अनुसार संस्थाले सन् २००९ देखि विभिन्न सरकारी अस्पतालहरूसँग सहकार्य गर्दै परीक्षण, उपचार, परामर्श तथा जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ ।

उनका अनुसार मधेस प्रदेशअन्तर्गत प्रादेशिक अस्पताल जनकपुर र नारायणी अस्पताल सहित देशभरका १९ अस्पतालमार्फत एचआइभी सम्बन्धी सेवा उपलब्ध गराइँदै आएको छ । संक्रमितलाई नियमित औषधि सेवन, मानसिक परामर्श, सामाजिक सहयोग तथा समुदायस्तरमा जनचेतना अभिवृद्धिका कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेका उनले जानकारी दिए ।

कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै मधेश प्रदेश स्वास्थ्य निर्देशनालयका सचिव डा. प्रमोद यादवले जनचेतनाको अभाव, अशिक्षा, वैदेशिक रोजगार तथा समयमै उपचार नगराउँदा संक्रमितको संख्या घट्न नसकेको बताए । जनकपुरधाममा मात्रै ८ सय एचआईभी संक्रमित हुनु चिन्ताजनक अवस्था भएको उल्लेख गर्दै उहाँले यसको न्यूनीकरणका लागि सबै पक्ष गम्भीर हुनुपर्नेमा जोड दिए ।

त्यस्तै, प्रादेशिक अस्पतालका मेडिकल सुपरिन्टेन्डेन्ट (मेसु) डा. जामुन सिंहले एचआईभीको उपचार सम्भव भएकाले डराउन नहुने, तर नियमित औषधि सेवन गर्नुपर्ने बताए । विगतमा एचआईभी संक्रमितलाई समाजले बहिष्कार गर्ने प्रवृत्ति रहे पनि अहिले उपचार सहज भएकाले समयमै परीक्षण र उपचार गराउन उनले आग्रह गरेका छ्न । कार्यक्रममा नेपाल पत्रकार महासंघ धनुषाका अध्यक्ष पुरन साह, अजित प्रसाद पौडेल लगायतले आफ्नो धारणा राखेका थिए ।