मिथिलाको महाकुम्भ मानिने मिथिला मध्यमा परिक्रमा आजदेखि सुरु

धनुषा । मिथिलाको महाकुम्भ मानिने मिथिला मध्यमा परिक्रमा आजदेखि सुरु भएको छ । सोमबार(आज) धनुषाको मिथिला विहारी नगरपालिका कचुरीस्थित मठबाट डोला निस्केसँगै मिथिला मध्यमा परिक्रमा सुरु हुनेछ ।

जनकपुरधामस्थित अग्निकुण्डबाट किशोरीजी अर्थात माता जानकीको डोला र मिथिला बिहारी अर्थात भगवान रामको डोलासँगै १५ दिनसम्म मिथिलाका विभिन्न धार्मिक स्थलहरुको परिक्रमा गर्ने गरिन्छ। मिथिला महात्ममा मिथिलामा बृहत, मध्यमा र अन्तगृह गरी तीनवटा परिक्रमाको उल्लेख पाइन्छ।

नेपालकै सबैभन्दा लामो १५ दिने मिथिला मध्यमा परिक्रमाको क्रममा नेपाल र भारतका विभिन्न स्थानमा श्रद्धालुहरु पुग्ने गर्छन्। सोमबार कचुरीबाट निस्केको परिक्रमाका यात्रु साँझसम्म जनकपुरधामको हनुमाननगरमा पुगी विश्राम गर्नेछन्।

फागुन शुक्ल औंसीको दिन कचुरीबाट निकालिएको डोला हनुमानगढीमा विश्राम गरेर शुक्रबार भारतको कल्याणेश्वर जानेछ। हनुमानगढीबाट निस्केपछि मिथिला मध्यमा परिक्रमाको औपचारिक सुरुवात हुन्छ।

नेपालको धार्मिक ऐतिहासिक ठाउँहरुको १०७ किलोमिटर र भारतको २६ किलोमिटर गरी जम्मा १३३ किलोमिटर भूभागको यात्रा गर्नेछ।

जसलाई मिथिला मध्यमा परिक्रमा भन्ने गरिन्छ। पछिल्लो दुई वर्षदेखि कोरोना भाइरसको कारण मिथिला मध्यमा परिक्रमा प्रभावित हुँदै आएको थियो।

मिथिला मध्यमा परिक्रमा जनकपुरधामको हनुमानगढी, भारतको कल्याणेश्वर, गिरिजास्थान, महोत्तरीको मठिहानी, जलेश्वर, मडई, ध्रुवकुण्ड, कञ्चनवन, धनुषाको पर्वता, धनुषाधाम, सतोखर र औरही पुग्नेछ।

पुनः भारतको करुणा, विशौललगायतका धार्मिक स्थल हुँदै १४ औं दिनमा जनकपुरधाम फर्कनेछ। ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र धार्मिक महत्त्व इतिहासकारहरूका अनुसार अठारौँ शताब्दीदेखि मिथिला मध्यमा परिक्रमा प्रारम्भ भएको मानिन्छ । मिथिलाको धार्मिक भूगोललाई परिक्रमा गरेर भगवान रामसीताको पदचिह्न पछ्याउने विश्वासका साथ यो यात्रा गरिन्छ । मिथिलाञ्चलका धार्मिक अगुवाहरूका अनुसार मन, वचन र कर्मले परिक्रमा गरेमा पाप नष्ट भई मनोकामना पूरा हुने तथा मोक्ष प्राप्त हुने जनविश्वास छ । यही आस्थाले वर्षेनि हजारौँ श्रद्धालुहरू सहभागी हुने गरेका छन् । नेपाल–भारत सांस्कृतिक सम्बन्धको सेतु परिक्रमाले नेपाल–भारतबीचको प्राचीन सांस्कृतिक र धार्मिक सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउने विश्वास गरिन्छ । सीमावर्ती क्षेत्रका स्थानीय बासिन्दाले श्रद्धालुहरूलाई निःशुल्क भोजन, पानी र आवासको व्यवस्था गर्दै आएका छन् । यसले सामाजिक सद्भाव र सहकार्यको सन्देशसमेत प्रवाह गर्छ । धार्मिक पर्यटनको दृष्टिले समेत परिक्रमा महत्वपूर्ण मानिन्छ । होटल, यातायात, खाद्य व्यवसाय र स्थानीय हस्तकलामा यस अवधिमा चहलपहल बढ्ने गरेको स्थानीय व्यवसायी बताउँछन् । अन्तगृह परिक्रमा र होलीको शुभारम्भ परिक्रमा १५औँ दिन जनकपुरधाम आइपुगेपछि अन्तगृह परिक्रमा सम्पन्न गरिन्छ । त्यससँगै मिथिलाञ्चलमा होली पर्व मनाउने परम्परा सुरु हुन्छ । यसरी धार्मिक अनुष्ठान र सांस्कृतिक उत्सव एकअर्कासँग गाँसिएको देखिन्छ । मिथिला मध्यमा परिक्रमा धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई सामाजिक एकता, सांस्कृतिक निरन्तरता र ऐतिहासिक पहिचानको जीवित परम्परा हो । बदलिँदो समयसँगै व्यवस्थापन र सुरक्षाका चुनौती थपिँदै गए पनि श्रद्धालुहरूको आस्था र सहभागिताले यो परम्परा अझ सशक्त बन्दै गएको छ ।